RSS

การจัดการความรู้ : การวิเคราะห์เครือข่ายทางสังคม

21 พ.ย.

ในฉบับนี้ผมจะเริ่มจากการเสนอเครื่องมือชิ้นแรกซึ่งนิยมใช้กันมากในองค์กรธุกิจที่เรียกว่า การวิเคราะห์เครือข่ายทางสังคม (social network analysis) ในบ้านเรา ผมคิดว่า Amway น่าจะเป็นตัวอย่างที่ดีที่เราจะสามารถเรียนรู้เได้เป็นอย่างดี ถึงประโยชน์จากเครือข่ายทางสังคม และแนวทางในการทำให้ความสัมพันธ์ทางสังคมเข้มแข็งมากขึ้น  

การวิเคราะห์เครือข่ายทางสังคมในมุมของการจัดการความรู้นั้น จะช่วยเผยให้เราเห็น แบบแผน หรือเส้นทางของปฏิสัมพันธ์ของคนในองค์กร ผ่านมิติของการติดต่อสื่อสาร การพูดคุยสนทนา ซึ่งก็เป็นเส้นทางเดียวกับการไหลของข้อมูลข่าวสารและความรู้ภายในองค์กร เช่น การรู้ว่า นาย ก. เวลามีปัญหา เขาหาข้อมูลหรือความรู้จากใครบ้างในองค์กรบ้าง?  หรือ เวลาที่นาย ข. เขาจะเล่าหรือแบ่งปันข้อมูลหรือความรู้ของเขานั้น เขาเลือกที่จะถ่ายทอดความรู้ให้กับใครบ้างในองค์กร?  

แบบแผนหรือเส้นทางนี้ แตกต่างอย่างชัดเจน กับแบบแผนโครงสร้างองค์กร ซึ่งเป็นเรื่องที่เป็นทางการ และเป็นเรื่องของอำนาจ ที่บอกว่า ใครเป็นลูกน้องหรือลูกพี่ใคร ใครต้องรายงานให้ใครรู้  เพราะแบบแผนหรือเส้นทางการไหลเวียนของข้อมูลและความรู้ในองค์กร เป็นเรื่องความสัมพันธ์ทางสังคมที่ไม่เป็นทางการล้วนๆ

และสำหรับผู้สนใจในเรื่องการจัดการความรู้แล้ว นั่นหมายถึง การได้เห็นภาพและเข้าใจ เครือข่ายอันสลับซับซ้อนที่หนุนเสริม หรืออาจจะขัดขวางการสร้างสรรค์และแบ่งปันความรู้ภายในองค์กร ซึ่งตามปกติเป็นความสัมพันธ์ที่มองไม่เห็น ทั้งๆ ที่มันเป็นโครงสร้างที่แท้จริง ที่ทำให้องค์กรเติบโตและก้าวหน้า (หาใช่โครงสร้างที่เป็นทางการไม่)

เมื่อเราสามารถทำให้ เครือข่ายที่มองไม่เห็น สามารถเห็นได้แล้วล่ะก็ นั่นย่อมหมายถึง การที่เราจะสามารถ ประเมินหรือประมาณการ เพื่อปฏิบัติการอย่างใดอย่างหนึ่ง และผลจากการวิเคราะห์เครือข่ายทางสังคม จะทำให้เราเข้าใจว่า : เช่น มีใครบ้าง ทีมงานใดบ้าง ที่แสดงบทบาทเป็นตัวหลัก ผ่านการเป็นผู้นำทางความคิด, เป็นด่านหน้าในความรู้ที่สำคัญๆ, ผู้เชี่ยชาญ หรือ ตรวจสอบหาจุดที่เป็นคอขวด ในการไหลเวียนของข้อมูล หรือ สนับสนุนให้เกิดการไหลเวียนของข้อมูลและความรู้มากขึ้น หรือ พัฒนาช่องทางการสื่อสารให้มีคุณภาพมากขึ้น หรือ อาจจะเห็นโอกาสที่จะทำให้ การไหลเวียนของความรู้ มีผลกระทบมากที่สุด

ทั้งนี้กระบวนการวิเคราะห์เครือข่ายทางสังคม จะเริ่มจากการเก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามหรือการสัมภาษณ์ และก็จะนำข้อมูลที่ได้มาบันทึก หากเป็นเครือข่ายทางสังคมในวงแคบๆ จำนวนคนไม่มาก ก็คงพอใช้ การวาดรูปความสัมพันธ์ได้ไม่ยากนัก แต่หากเรากำลังวิเคราะห์เครือข่ายที่มีคนเกี่ยวข้องจำนวนมาก คงจำเป็นต้องใช้คอมพิวเตอร์ช่วย ซึ่งปัจจุบันมีโปรแกรมคอมพิวเตอร์ ฟรี ที่ใช้เพื่อการนี้โดยเฉพาะอยู่หลายโปรแกรม เช่น NetMiner, Agna เป็นต้น

ทีนี้ คำถามที่จะสัมภาษณ์หรือเอาไปทำเป็นแบบสอบถาม ก็มักจะถามในประเด็น เช่น ใครรู้จักใครบ้าง และ รู้จักดีขนาดไหน (อันนี้ก็อาจจะให้เป็นค่าคะแนน 1-5 ก็ได้), เขารู้ได้อย่างไรว่า ใครมีความรู้ หรือ มีทักษะเรื่องอะไร, ใคร หรือ อะไร (internet, หนังสือ, วงสัมมนา) เป็นผู้ให้ข้อมูล/ความรู้เกี่ยวกับเรื่อง กขค. บ้าง, แหล่งข้อมูลใดที่ถูกใช้เพื่อการสืบค้นข้อมูล / ความคิดเห็น / ความคิด / คำแนะนำเกี่ยวกับเรื่อง กขค. เป็นต้น

เพื่อให้เห็นรูปแบบการวิเคราะห์เส้นทางการเรียนรู้อย่างไม่ยากนัก ผมขอยกตัวอย่าง ภาพการวิเคราะห์เส้นทางการรียนรู้เรื่อง communicative planning ของผมล่ะกันครับ   เมื่อผมจะมาเรียนต่อ ผมได้รับคำแนะนำจากที่ปรึกษา ให้ทบทวนเรื่องการสื่อสาร ผมสืบค้นข้อมูลจาก google นานหลายเดือน จนผมพบคำว่า communicative planning  และนั่น ทำให้ผมพบกับสำนักคิด ที่เป็นที่มาของคำๆ นี้ อีก 2 กลุ่ม คือ กลุ่มของ Harbermas  และ กลุ่มของ นักวางแผนเมือง/ภาค เช่น Forester, และ Innes, อีกทั้งทำให้ผมทราบว่า ปัจจุบัน วิวาทะระหว่างแนวทางของ communicative planning กับ แนวทางแบบ comprehensive rational planning  กำลังสนุกและตื่นเต้น ขณะเดียวกัน ผมได้พบกับนักวิชาการอีกกลุ่มหนึ่ง ที่ชี้ให้เห็นจุดอ่อนของ communicative planning  นั่นคือกลุ่ม Flyvbjerg  ซึ่งเป็นคนหนังสืออ่านยากเล่มหนึ่งที่ได้รับการแปลเป็นไทยแล้ว ชื่อ ฟื้นสังคมศาสตร์ ฯ ที่แปลโดย อ.อรทัย และหนังสือเล่มได้จุดประกายให้ผมเห็นประเด็นหลายอย่าง เช่น กระบวนการเรียนรู้ของมนุษย์, ความรู้ที่ใช้ปฏิบัติการ (pratical knowledge) หรือ การวิจัยการวางแผนฯ

ต่อมา ผมได้รับการติดต่อจาก อ.อรทัย ให้ร่วมแปลหนังสือชื่อ Megaproject and Risk ซึ่งเขียนโดย  Flyvbjerg และต่อมาผมก็ได้พบกับ ศ.ดร. Flybjerg …….  ซึ่งในช่วงไม่กี่เดือน ผมเรียนรู้อย่างมากจาก ผู้คน และ ความคิด ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายทางสังคม

บุญรักษาครับ 

 

Advertisements
 
4 ความเห็น

Posted by บน พฤศจิกายน 21, 2006 in บทความ

 

ป้ายกำกับ:

4 responses to “การจัดการความรู้ : การวิเคราะห์เครือข่ายทางสังคม

  1. Khun T

    มกราคม 6, 2007 at 12:51 am

    เรื่องการจัดการความรู้เป็นเรื่องสนุกดีนะครับ ไปๆมาๆผมว่าเหมือนการเรียนรู้เรื่อง”คน” เรียนรู้วิธีที่คนเรียนรู้

    อย่างบทความนี้ก็คงจะคล้ายกับพวก Six Degree of separation เดี๋ยวนี้มีเครื่องมือทางคอมพิวเตอร์ที่พยายามช่วยให้เรื่อง six degree นี้ง่ายขึ้น รวมถึงเรื่องอื่นๆในการจัดการทางความรู้ ทั้งการแบ่งปันความรู้ การแลกเปลี่ยนความรู้ เดี๋ยวนี้บล็อกก็เป็นหนึ่งในเครื่องมือในการจัดการความรู้

     
  2. jackgrit

    กรกฎาคม 14, 2007 at 8:59 am

    ต้องการความรู้การสร้างเครือขช่ายทางสังคม

     
  3. wison

    ตุลาคม 23, 2007 at 7:16 pm

    ปัจจุบันความรู้เรื่องเครือข่ายทางสังคม มีความจำเป็น จึงต้องบรรจุไว่้ในหลักสูตรของนักศึกษา ทางด้านการพัฒนาชุมชน และการพัฒนาสังคม ครับ

     
  4. วาสนา

    เมษายน 20, 2008 at 10:48 am

    สนใจและกำลังอยากทำการวิเคราะห์เครือข่ายทางสังในองค์กร แต่ไม่รู้จะพัฒนาแบบสอบถามอย่างไร หากเป็นไปได้ รบกวนขอแบบสอบถามที่ใช้เพื่อจะได้นำมาเป็นตัวอย่างในการปรับใช้และพัฒนาต่อไปค่ะ ขอบคุณล่วงหน้ามา ณ ที่นี้ (ส่งทางอีเมลล์ก็ได้ค่ะ)

     

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: