RSS

“สอนหนังสือชุมชนจินตกรรมของครูเบ็น (2)”

21 ก.พ.

เวลาผมสอนหนังสือ “Imagined Communities” ให้นักศึกษาที่ผ่านมา ก็มีประสบการณ์ความรู้สึกสนุกสุขใจสะใจที่ได้สอนเรื่องชาติไทย-ชาตินิยมไทย-ความเป็นไทย คล้ายอาจารย์ Fred Halliday เช่นกัน จึงใคร่ขอยกบางฉากบางตอนมาเป็นตัวอย่างเล่าสู่กันฟังดังนี้ : –

1) เมื่อสอนเรื่อง “Concepts and Definitions” (แนวความคิดและคำจำกัดความ) ของชาติในบทที่ 1 Introduction ของหนังสือ ปัญหาแรกที่เจอคือนักศึกษาไทยคุ้นชินอยู่ใต้มนต์สะกดของ Reification ของชาติ คือยึดมั่นถือมั่นว่าชาติเป็นวัตถุสิ่งของก้อนกายภาพจริงๆ เป็นตัวเป็นตนอย่างไม่ค่อยเคยนึกสงสัย ฉะนั้น ภารกิจอันแรกคือต้องร้องทักให้พวกเขารู้สึกตัวและสลัดมายาคติอันนี้ไปเสียก่อน ทำยังไงให้เกิด the shock of recognition หรืออาการตื่นตระหนักรู้ได้ว่าชาติเป็นของจินตกรรมหรือติ๊งต่างขึ้น?

ปกติผมจะถามนักศึกษาว่า เคยเห็นชาติไทยไหม? แบบเห็นด้วยตาเปล่าของตัวเองน่ะ?

 

นักศึกษาส่วนใหญ่จะงง แต่บ้างจะหลุดปากว่าเคย ทว่าพอซักไซ้ไล่เลียงเข้าก็จะพบว่าสิ่งที่เขาเห็นเป็นเพียงบางส่วนบางเสี้ยว (ตรอกซอย, ถนน, เมือง, หมู่บ้าน, ตำบล ฯลฯ) หรือสัญลักษณ์ของชาติ (เช่น ธงชาติ) เท่านั้น ไม่ใช่ชาติไทยทั้งหมดจริงๆ

ดูเหมือนทางเดียวที่จะเห็นชาติไทยทั้งหมดได้คือเหาะออกไปในอวกาศแล้วมองลงมาบนพื้นโลกส่วนนี้ แต่แน่นอน ต่อให้ขี่ยานอวกาศหรือดาวเทียมออกไปนอกโลกได้ มองลงมาก็ไม่เห็นชาติไทยอยู่ดี จะเห็นแต่พื้นที่หลากสีสันเขียวๆ ฟ้าๆ ติดเป็นพืดไปหมด แยกไม่ออกบอกไม่ถูกว่าตรงไหนไทย/พม่า/ลาว/เขมร/มาเลเซีย ฯลฯ อย่างเป็นเอกเทศชัดเจน

ตกลงชาติจึงเป็นสิ่งที่เราลืมตาแล้วไม่เห็น แต่ถ้าลองหลับตาล่ะ จะเห็นชาติไทยไหม?

ปรากฏว่าเมื่อพวกเขาลองหลับตาดูก็พลันเกิดนิมิตหมายเห็นชาติไทยสว่างวาบขึ้นมาทันที เห็นเป็นรูปขวานหรือกระบวยตักน้ำ

ซึ่งเอาเข้าจริงก็มีอยู่แต่ในแผนที่เท่านั้น ไม่มีให้เห็นได้ข้างนอก!

ชาติจึงเป็นความจริงชนิดที่คุณต้อง (หลับหู?) หลับตาแล้วจึงเห็น เป็นสิ่งที่สร้างด้วยจินตกรรม

2) เรื่องที่ทำความเข้าใจยากที่สุดเรื่องหนึ่งในหนังสือชุมชนจินตกรรมของครูเบ็คือเรื่อง “Apprehensions of Time” (ความเข้าใจเรื่องกาลเวลา) ในบทที่ 2 Cultural Roots (รากฐานทางวัฒนธรรม) และประเด็นสำคัญที่สุดในเรื่องนั้นคือการเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างการคิดเข้าใจเรื่องเวลาแบบ Messianic time (กาลเวลาแบบเมสไซอาห์) ในยุคกลางก่อนมีชาติ กับแบบ homogeneous, empty time (สุญกาลสหมิติ) ในยุคสมัยใหม่ซึ่งเป็นเงื่อนไขให้สามารถจินตกรรมชาติได้

 

อะไรคือ Messianic time ซึ่งเอื้อให้เกิดการเข้าใจเวลาแบบ simultaneity-along-time (อดีต-ปัจจุบัน-อนาคตเกิดพร้อมกัน)? อะไรคือ homogeneous, empty time ซึ่งเอื้อให้เกิดการเข้าใจเวลาแบบ simultaneity-across-time (เหตุเกิดพร้อมกันในขณะเดียวกัน)? อันหลังเข้าใจได้ไม่ยากนักเพราะเป็นคติเวลาแบบที่เราคุ้นชินอยู่ในนิยายและหนังสือพิมพ์ แต่อันแรกไม่ง่าย…

วิธีของผมคือยกตัวอย่างบทสนทนาระหว่างผมกับภริยานานมาแล้ว กล่าวคือจู่ๆ วันหนึ่งระหว่างให้นมลูก เธอก็ถามผมว่า : –

เกษียร รู้ไหมทำไมตัวถึงเข้าป่า?”

ผมก็วิเคราะห์บรรยายเป็นคุ้งเป็นแควตามประสานักรัฐศาสตร์ว่าเป็นเหตุผลการเมืองผสมศรัทธาอุดมการณ์บวกความคับแค้นส่วนตัว ฯลฯ

เมียผมส่ายหน้าแล้วบอกว่า :

ม่ายช่าย…ที่ตัวเข้าป่าก็เพราะถ้าตัวไม่เข้าป่า เราก็ไม่ได้เจอกันน่ะซี”

ผมฟังแล้วถึงกับอึ้ง…แต่คิดๆ ดูก็เอ้อจริงนะครับ เพราะถ้าไม่เข้าป่า ผมก็คงเรียนจบไปตั้งแต่ปี 2521 และคลาดกับภริยาซึ่งเพิ่งเข้าธรรมศาสตร์ภายหลัง-แต่เพราะผมเข้าป่าไปหลายปีและออกจากป่ามาคืนสภาพ ก็เลยได้เจอภริยา รักชอบกันและแต่งงานอยู่กินมีลูกด้วยกัน

ภาษาไทยเรียกเรื่องทำนองนี้ว่าพรหมลิขิต” วิธีคิดแบบ “พรหมลิขิต” (Messianic time) ซึ่งผลเกิดก่อนเหตุ (เหตุ : พรหมลิขิตไว้ให้ได้เจอเมียปี 2525; ผล : จึงเข้าป่าตั้งแต่ปี 2519) กลับตาลปัตรกับวิธีคิดปัจจุบันของเราที่เหตุเกิดก่อนผล (เหตุ : ถูกฆ่าหมู่และรัฐประหาร 6 ตุลาคม 2519; ผล : จึงเข้าป่าเมื่อ 5 ธันวาคม 2519)

นั่นหมายความว่ามีใครคนหนึ่งอยู่เบื้องบนลิบๆ นู่นคอยกำกับการแสดงที่เกิดขึ้นแล้วในอดีต-และที่จะเกิดขึ้นในอนาคต-อยู่ในปัจจุบันนี้พร้อมเพรียงกันไป ท่านมีทิพยเนตรที่เล็งแลเห็นถ้วนตลอดกระบวนเวลา (simultaneity-along-time) นั่นเทียว

Advertisements
 
ใส่ความเห็น

Posted by บน กุมภาพันธ์ 21, 2009 in บทความ

 

ป้ายกำกับ: , ,

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: